Een taal van tranen: het collectieve trauma van Palestina

Bij Solentra luisteren we dagelijks naar verhalen van mensen op de vlucht. Sinds het begin van het allesverwoestende Israëlische geweld in Gaza, hebben we niet stilgezeten en zijn we meteen aan de slag gegaan met een crisisaanbod voor Palestijnse vluchtelingen hier in België. We staan hen bij in individuele therapie, stressreductieprogramma’s en groepssessies, en bieden daarnaast ook brede ondersteuning aan hulpverleners die Palestijnse vluchtelingen begeleiden. We zien in onze kliniek mensen die omgaan met het onmogelijke. Die, ondanks alles, de mensen blijven zien die zij ooit waren, en ooit terug hopen te worden. Die hoop vloeit echter stilaan weg, en de uitzichtloosheid groeit. Zonder hoop is heling onmogelijk. Ook wij kunnen dus niet langer zwijgen. Vanuit onze praktijkervaring en de machteloosheid die we voelen, willen we onze cliënten laten getuigen. 

Afgesneden van familie

“Onze taal is een taal van tranen geworden”, vertelt een vader die gescheiden werd van zijn kinderen. Veel van onze Palestijnse cliënten verloren familieleden of weten niet of hun dierbaren nog in leven zijn. Velen hebben gezinsleden die vastzitten in Gaza, zonder perspectief op een veilige uitweg. De beelden en berichten die zij ontvangen zijn vaak ondraaglijk, en worden steeds hopelozer. Voorheen leek de situatie tijdelijk, nu voelt het alsof het nooit meer beter zal worden. 

De psychologische impact is bijzonder zwaar. Iedere dag getuigen mensen over paniek, slapeloosheid, schuldgevoelens en existentiële wanhoop. We zien cliënten die afgesneden zijn van hun familie, en die de voeling met hun identiteit en het perspectief op hun toekomst verloren zijn. Sommigen vluchtten alleen naar België en wachten vergeefs op gezinshereniging. Velen ontvangen dagelijks berichten van familieleden over honger, geweld en verlies. Het constante contact met de realiteit in Gaza, via sociale media en WhatsApp, zorgt voor een voortdurende staat van paraatheid en angst. Een vrouw vertelt: “De bommen vallen in Gaza, maar we voelen de inslag ook hier.” 

Mensen zijn de wanhoop nabij en smeken ons om hulp. We krijgen mails van cliënten die ons vragen om iets te doen, om te helpen hun gezin naar hier te halen, om contact op te nemen met de bevoegde instanties. We lezen “alstublieft, help mij mijn vrouw haar leven te redden voordat het te laat is” en krijgen vragen als “hoe leg ik aan mijn zesjarige dochter uit dat ze door de regels niet naar hier kan komen en in veiligheid kan wonen?”. Het meisje begrijpt niet waarom haar papa haar niet naar België haalt. Ze denkt dat hij dat tegenhoudt. 

“De bommen vallen in Gaza, maar we voelen de inslag ook hier.” – Palestijnse cliënt

Geen traumatherapie zonder hoop

De juridische processen, de vaak schijnbaar willekeurige regels en de voortdurende onzekerheid zijn slopend. Velen hebben alles in orde om hun gezinsleden te laten overkomen, maar worden telkens opnieuw geconfronteerd met administratieve obstakels en eindeloze procedures. De hoop op hereniging wordt keer op keer de kop ingedrukt. Palestijnen ondergaan trauma bovenop trauma, mede veroorzaakt door het huidige beleid. De ontwrichting van gezinnen, de acute rouw en het verlies van vertrouwen in instituties leiden tot ernstige psychosociale schade.  

Als traumapsychologen botsen wij op de grenzen van wat individuele behandeling kan betekenen wanneer het collectieve trauma structureel ontkend wordt. We kunnen geen individuele wonden helen als het grotere verhaal wordt genegeerd. De uitblijvende politieke erkenning van het Palestijnse lijden werkt verlammend en ontneemt alle hoop. Dit geldt niet alleen voor onze cliënten, maar ook voor de zorg die wij trachten te bieden. Zonder hoop is traumatherapie onmogelijk. Recent zien we op het internationale toneel dat er mondjesmaat signalen komen van regeringsleiders; eindelijk enkele sprankeltjes van hoop, eindelijk een voorzichtige verandering van richting. Laten we hopen dat deze silver lining niet te laat komt, en dat het trauma zich niet transgenerationeel wortelt in de harten van de jongere generatie. 

We kunnen geen individuele wonden helen als het grotere verhaal wordt genegeerd.

Lichtjes tussen de brokstukken

Tekenen van solidariteit en erkenning, zoals publieke steunbetuigingen, mensen die op straat komen en de noodhulp die klaarstaat aan de grens, zijn een troost voor veel Palestijnen en een teken dat zij niet alleen staan. Zelfs een klein gebaar kan van grote betekenis zijn: het gevoel dat iemand luistert, dat hun verhaal erkend wordt en dat er ruimte is voor hun verdriet, kan heel even verlichting brengen.  

Een Palestijnse vader toonde ons met de meest stralende glimlach een foto van zijn zoon in Gaza, op zijn verjaardag met een nieuwe t-shirt aan. Zelfs tussen de brokstukken schijnen er lichtjes. De man verzekert ons aan het einde van iedere sessie: “Volgende keer zit ik hier met mijn familie!”  

Wij hopen met hem mee en roepen op tot een beleid dat het lijden van Palestijnen niet langer ontkent. Erkenning begint bij woorden, maar vergt concrete daden om ze sterk te maken. Versoepeling van gezinsherenigingsprocedures, versnelde evacuatie, en meer transparantie en menselijkheid in beslissingen zijn urgent en noodzakelijk.